15 sierpnia – co to za święto?

15 sierpnia to jednocześnie święto religijne Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, ludowa uroczystość Matki Boskiej Zielnej oraz Święto Wojska Polskiego upamiętniające Bitwę Warszawską z 1920 roku. W Polsce jest to dzień ustawowo wolny od pracy. Sprawdź, skąd wzięły się te obchody i jakie tradycje są z nimi związane.

Co oznacza 15 sierpnia?

Jedna data łączy w Polsce dwa porządki: religijny i państwowy. W Kościele rzymskokatolickim obchodzone jest Wniebowzięcie NMP, natomiast państwo oddaje cześć żołnierzom oraz zwycięstwu nad armią bolszewicką.

Dla wiernych uroczystość oznacza wiarę, że Maryja po zakończeniu ziemskiego życia została wzięta do nieba z duszą i ciałem. Dla społeczeństwa jest to także dzień pamięci o obrońcach niepodległości. Oba znaczenia zakorzeniły się w polskiej tradycji bardzo mocno.

Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny – skąd wzięła się uroczystość?

Tradycja tego święta sięga pierwszych wieków chrześcijaństwa. Jej początki wiąże się z Palestyną, a uroczystość początkowo funkcjonowała jako Zaśnięcie Bogurodzicy. Na Zachodzie przyjęła nazwę Wniebowzięcia, podczas gdy w Kościele prawosławnym nadal mówi się przede wszystkim o Zaśnięciu Bogarodzicy.

Katolicki dogmat został ogłoszony 1 listopada 1950 roku przez papieża Piusa XII w konstytucji apostolskiej Munificentissimus Deus. Dokument stwierdza, że Maryja po zakończeniu ziemskiego życia została z ciałem i duszą wzięta do niebieskiej chwały. Nie rozstrzyga przy tym, czy przed tym wydarzeniem umarła.

Dogmat o Wniebowzięciu NMP mówi o zabraniu Maryi do nieba z duszą i ciałem, ale nie przesądza, w jaki sposób zakończyło się jej ziemskie życie.

W tradycji katolickiej uroczystość przypomina także o przyszłym zmartwychwstaniu człowieka. Maryja jest przedstawiana jako zapowiedź udziału zbawionych w chwale Boga. W Piśmie Świętym nie ma bezpośredniego opisu jej wniebowzięcia, dlatego przekazy na ten temat pochodzą również z dawnych tekstów pozabiblijnych i tradycji Kościoła.

Czy Maryja zmarła przed wniebowzięciem?

W tej sprawie istnieją różne przekazy. Tradycja jerozolimska wskazuje na Getsemani jako miejsce pochówku Maryi, natomiast tradycja efeska łączy koniec jej życia z Efezem, gdzie według przekazu przebywała ze św. Janem Apostołem.

W 1997 roku Jan Paweł II stwierdził w katechezie, że Maryja przeszła przez śmierć, podobnie jak Chrystus. To stanowisko należy do zwyczajnego nauczania Kościoła, lecz sama śmierć Maryi nie została ogłoszona odrębnym dogmatem.

Dlaczego mówi się Matka Boska Zielna?

W Polsce 15 sierpnia jest znany także jako święto Matki Boskiej Zielnej. Nazwa wynika ze zwyczaju święcenia bukietów przygotowanych z roślin, które wyrosły na polach, w ogrodach i na łąkach.

Do wiązanek wkłada się kwiaty, zioła, kłosy zbóż, owoce, warzywa, len, makówki, a czasem także gałązki leszczyny z orzechami. Dawniej używano między innymi bylicy, mięty, macierzanki, piołunu, chabrów i krwawnika. Skład bukietu zależał od regionu oraz tego, co rosło w gospodarstwie.

Takie wiązanki mają wiele nazw: ziele, równianka, kępka, ograbka lub rózga ograbkowa. Po nabożeństwie zabiera się je do domu i suszy, często za obrazem religijnym. Dawne wierzenia przypisywały poświęconym roślinom ochronę przed chorobami, burzą, pożarem i nieszczęściem.

Obecnie zwyczaj ma przede wszystkim wymiar symboliczny. Bukiet wyraża wdzięczność za plony, szacunek dla pracy rolnika i prośbę o błogosławieństwo. Na wsi uroczystość często łączy się z końcem żniw, choć właściwe dożynki odbywają się zwykle w innym terminie.

W różnych krajach Maryja otrzymała ludowe określenia związane z roślinnością i urodzajem. W Czechach mówi się o Matce Boskiej Korzennej, a w niektórych regionach Niemiec o Kwietnej. Polska nazwa odwołuje się bezpośrednio do ziół.

Jakie tradycje towarzyszą 15 sierpnia?

W wielu parafiach wierni przynoszą bukiety do poświęcenia podczas Mszy Świętej. W niektórych miejscowościach organizuje się procesje, lokalne uroczystości plenerowe i dziękczynienie za zbiory. Dawniej zioła z wiązanek wykorzystywano także w domowych naparach i przy ochronie gospodarstwa.

Duże obchody religijne odbywają się w sanktuariach maryjnych. Kalwaria Zebrzydowska, będąca sanktuarium pasyjnym, słynie z inscenizacji Zaśnięcia i Wniebowzięcia Maryi. W procesji niesiony jest posąg Matki Bożej spoczywający na marach, a następnie figura zostaje podniesiona i pokazana wiernym.

W uroczystościach uczestniczą pielgrzymi w strojach regionalnych oraz orkiestry strażackie. Podobne inscenizacje odbywają się także w Kalwarii Pacławskiej i na Jamnej.

Jasna Góra i sierpniowe pielgrzymki

Jasna Góra w Częstochowie jest najważniejszym celem polskich pielgrzymek maryjnych. W sierpniu przybywają tam grupy piesze z wielu części kraju, nierzadko po przejściu kilkuset kilometrów.

Centralnym punktem obchodów pozostaje Eucharystia oraz modlitwa przed obrazem Matki Bożej Częstochowskiej. Pielgrzymowanie ma tu wymiar religijny, ale także wspólnotowy – uczestnicy idą w grupach parafialnych, diecezjalnych i regionalnych.

Dlaczego 15 sierpnia jest Świętem Wojska Polskiego?

Święto Wojska Polskiego upamiętnia zwycięstwo w Bitwie Warszawskiej, stoczonej w 1920 roku podczas wojny polsko-bolszewickiej. Starcie nazywane jest często Cudem nad Wisłą, a historycy uznają je za wydarzenie, które pomogło obronić niepodległość Polski i zatrzymało marsz bolszewików na zachód Europy.

W nocy z 15 na 16 sierpnia polskie oddziały rozpoczęły kontrofensywę znad Wieprza. Działania te doprowadziły do rozbicia wojsk Frontu Zachodniego dowodzonych przez Michaiła Tuchaczewskiego. W ocenie przebiegu walk istotną rolę odegrało dowództwo Józefa Piłsudskiego, choć w późniejszych sporach politycznych próbowano pomniejszać jego zasługi.

Pierwsze obchody Święta Żołnierza ustanowiono w II Rzeczypospolitej rozkazem ministra spraw wojskowych generała Stanisława Szeptyckiego z 4 sierpnia 1923 roku. Po przerwie w okresie PRL święto przywróciła ustawa z 30 lipca 1992 roku. Od tego czasu 15 sierpnia ponownie jest oficjalnym świętem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wyglądają obchody wojskowe?

W Warszawie uroczystości odbywają się między innymi przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Towarzyszą im honorowa zmiana warty, apel pamięci oraz udział najwyższych władz państwowych. W całym kraju organizowane są Msze za poległych, apele poległych, pokazy sprzętu i defilady.

Duża defilada odbyła się w stolicy 15 sierpnia 2007 roku. Ulicami Warszawy przejechało około stu pojazdów, a w przemarszu uczestniczyło około tysiąca żołnierzy. Nad trasą przeleciały samoloty i śmigłowce.

Czy 15 sierpnia jest dniem wolnym od pracy?

Tak. Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny znajduje się na liście dni ustawowo wolnych od pracy. W niepodległej Polsce po raz pierwszy przyznano ten status w 1925 roku. Święto zniesiono w 1960 roku, a następnie przywrócono w 1989 roku.

W 2026 roku 15 sierpnia wypada w sobotę. Pracownik, którego rozkład czasu pracy obejmuje ten dzień, powinien otrzymać inny dzień wolny w tym samym okresie rozliczeniowym. Termin ustala pracodawca, zachowując zasadę zapewnienia odpoczynku od poniedziałku do piątku.